Sốt Dengue (SD) và sốt xuất huyết Dengeu (SXHD) là bệnh truyền nhiễm gây dịch do muỗi truyền, tác nhân gây bệnh là virút Dengeu, SD được biết đến cách đây 3 thế kỷ ở các khu vực khí hậu nhiệt đới, cận nhiệt đới và ôn đới. Tuy nhiên mãi đến năm 1953 - 1954, vụ dịch SXHD đầu tiên mới được khẳng định tại Philippin. Từ đó nhiều vụ dịch SXHD lớn đã xảy ra ở hầu hết các nước Đông Nam Á với tỷ lệ tử vong cao.
Hiện nay, tổng số dân trên toàn cầu có nguy cơ nhiễm bệnh ước tính vào khoảng 2,5 - 3 tỷ người, Hàng năm có khoảng 100 triệu người mắc SD và 500.000 người mắc SXHD cần phải nhập viện, trong số đó thì 90% là trẻ em dưới 15 tuổi. Tỷ lệ tử vong của SXHD là 5%.
Bình Định là tỉnh nằm trong khu vực lưu hành của SXHD. Bệnh xảy ra quanh năm, tỷ lệ mắc trên 100.000 dân. Trung bình hàng năm từ năm 1991 - 2000 là 98,9, có 2 năm bùng dịch lớn là năm 1996 (tỷ lệ mắc 147,6) và năm 1998 (tỷ lệ mắc 407,6). Năm 2004 được dự báo là năm bùng dịch SXHD lớn, dịch SXHD năm nay có diễn biến rất phức tạp không chỉ ở Việt Nam mà còn ở các nước trong khu vực. Ở Indonexia, chỉ từ ngày 1/1 đến 30/4/2004 đã có 58.301 người mắc, trong đó có 658 người tử vong. Ở Việt Nam, tính đến tháng 6/2004 đã có 13.532 người mắc được báo cáo, trong đó có 25 người tử vong.
SXHD có thể gây nên những bệnh cảnh nặng nề.Ở những trường hợp nặng, tình trạng bệnh nhân đột ngột xấu đi sau khi bắt đầu sốt vài ngày với những dấu hiệu suy tuần hoàn. Bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc rất dễ dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Sốc diễn tiến trong một thời gian ngắn, bệnh nhân có thế chết trong vòng 12 - 24 giờ đầu hoặc sẽ phục hồi sau khi được bù dịch tốt. Cho đến nay bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và cũng chưa có vaccine phòng bệnh nên gây ảnh hưởng rất lớn đối với sức khoẻ cộng đồng, có thể gây nên các vụ địch lớn.
Vectơ truyền bệnh chính là muỗi Aedes Aegypti. Đây là loài muỗi ưa hút máu người, có thể hút máu nhiều lần một người hoặc hút máu nhiều người trong một bữa ăn của chúng. Chính đặc tính này mà chúng làm lan truyền mầm bệnh và gây nên các vụ dịch.
Muỗi Aedes Aegypti hoạt động vào ban ngày, hai thời điểm hoạt động hút máu chủ yếu là vào buổi sáng sớm khi bình minh và vài giờ trước khi trời tới. Chúng thường không hút máu vào ban đêm, nhưng vẫn có thể hút máu trong buồng có đèn sáng. Muỗi đậu ở những nơi tối, ẩm và kín trong nhà. Trứng muỗi được đẻ trên thành vật chứa nước, ngay sát ngấn nước. Hầu hết muỗi cái đẻ trứng ở vài nơi trong một chu kỳ sinh thực. Phôi của trứng phát triển và hoàn thiện trong vòng 48 giờ trong điều kiện nóng ẩm. Khi phôi đã phát triển hoàn thiện thì trứng có thể chịu đựng được khô hạn trong thời gian dài (khoảng 1 năm). Trứng sẽ nở ngay khi ngập nước trở lại. Khả năng này giúp cho muỗi tồn tại được trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
Muỗi Aedes Aegypti hầu như chỉ đẻ trứng trong dụng cụ chứa nước do con người làm ra trong và xung quanh nhà như: chum vại đựng nước, chậu hoa, lọ hoa, chén kê chân chạn, bể nước dội cầu, chén đựng nước thờ, chai lọ, vỏ đồ hộp, cốc nhựa, bình ắc qui hỏng, lốp xe hỏng ... Quá trình hoàn thành một chu trình sinh sản của muỗi chỉ trong khoảng 7 ngày. Ngay sau khi nở, muỗi cái trưởng thành đã giao hợp và có thể hút máu trong vòng 24 - 36 giờ. Muỗi cái sau khi nhiễm virut thì có thể truyền mầm bệnh trực tiếp cho thế hệ tiếp theo. Đây là cơ chế quan trọng để duy trì virut trong quần thể muỗi. Vì vậy việc phun hóa chất diệt muỗi thường tỏ ra ít hiệu quả trong phòng chống SXHD lầu đài.
Do các đặc thù trên mà SXHD là một bệnh dịch rất nguy hiểm. Để khống chế bệnh chủ yếu là phải áp dụng các biện pháp dự phòng sau:
- Cải tạo môi trường, xử lý tốt nước thải. Triệt phá các ổ chứa bọ gậy bằng cách thu gom và xử lý các phế thải có thể chứa nước. Thau rửa, chum vại và các dụng cụ chứa nước trong nhà ít nhất mỗi tuần một lần. Vệ sinh nhà cửa, thu dọn áo quần, đồ dùng gọn gàng để triệt phá nơi cư trú của muỗi.
- Diệt muỗi trưởng thành bằng nhiều biện pháp: chất xua muỗi, hương muỗi, bình xịt, màn và rèm tẩm hoá chất..
- Không để cho muỗi đốt: mặc áo quần dài, tẩm chất xua muỗi, ngủ màn kể cả ban ngày đặc biệt cần chú ý đối với trẻ em.
- Sử dụng các biện pháp sinh học để diệt bọ gậy như thả cá vào các bể chứa nước lớn, vi khuẩn, Cyclopoids, bẩy trứng tự diệt. .
Việc phun hoá chất diệt muỗi chỉ được sử dụng khi có dịch lớn, chỉ có tác dụng cấp thời để hạn chế khả nằng phát tán của mầm bệnh. Biện pháp chính để khống chế dịch SXHD vẫn là huy động cộng đồng tổng vệ sinh, triệt phá các ổ chứa bọ gậy.
SXHD là một bệnh dịch nguy hiểm nhưng chúng ta hoàn toàn có thể khống chế được nếu mọi người đều thực sự tham gia vào các biện pháp phòng dịch.
Th.S BÙI NGỌC LÂN
TTC - Trích từ _Dostbinhdinh.org.vn
- Tìm ra phương pháp ngăn chặn vi rút Ebola sinh sản.
- VN nghiên cứu vắc-xin sốt xuất huyết.
- Nấm mốc, chiến binh mới giúp tiêu diệt muỗi sốt rét.
- Xét nghiệm sốt xuất huyết bằng chíp sinh học.
- Chế tạo vaccine AIDS, ung thư từ virus trong muỗi.
- Trên 1 triệu người chết vì sốt rét mỗi năm.
- Tìm ra thuốc chống muỗi sốt rét từ da nhái.
- “Sốt xuất huyết còn diễn biến phức tạp, dai dẳng”
- NHỮNG NGUY CƠ MỚI TRONG SỐT XUẤT HUYẾT.
- Sốt xuất huyết, làm gì với "thủ phạm" muỗi vằn?
